حکایت بقّال و طوطی

معنا: بقّالی بود که طوطی‌ای داشت، طوطی‌ای سبزرنگ، خوش‌آواز، و سخن‌گو.

معنا: نگهبان مغازه بود، و در غیاب صاحبِ مغازه با همه تجار نکته و لطیفه می‌گفت.

معنا: در گفتگو با آدم‌ها مثل یک انسان سخنور بود، و در آواز مخصوص طوطیان هم ماهر بود.

معنا: روزی از یک‌ طرف مغازه جهید و به‌سوی طرفی دیگر فرار کرد، و در هنگام پریدن شیشه‌های روغنِ گل را واژگون کرد.

معنا: صاحبش از خانه آمد و بی‌خیال و آسوده، مثل یک ارباب، در مغازه نشست.

معنا: دید که مغازه پر از روغن شده و لباسش چرب است، و از خشم چنان بر سر طوطی زد که طوطی کچل شد.

معنا: چند روزی طوطی حرف نزد، و مرد بقّال از پشیمانی آه کشید.

معنا: ریشش را می‌کَند و می‌گفت: «ای افسوس، آفتاب نعمتم پشتِ ابر رفت.» (کنایه از زایل شدن آواز طوطی و بی‌قیمت شدنش)

معنا: «ای‌کاش دستم شکسته بود آن لحظه‌ای که بر سر آن مرغِ خوش‌زبان زدم.»

معنا: به هر درویشی هدیه می‌داد به این امید که طوطی‌اش دوباره به سخن درآید.

معنا: پس از سه شبانه‌روز، سرگشته و اندوهگین، ناامیدانه در مغازه نشسته بود.

معنا: هر نوع چیز شگفت‌انگیز و عجیبی به آن مرغ نشان می‌داد، به این امید که شاید طوطی به سخن درآید.

معنا: در این میان درویشی ژنده‌پوش با سری برهنه از آنجا می‌گذشت، سری بی‌مو، مانند پشتِ کاسه و طشت.

معنا: طوطی فوری به سخن آمد و داد بر سر درویش زد که: «هی، فلانی!»

معنا: «ای کچل، چطور با کچل‌ها همنشین شدی؟ مگر تو هم مثل من از شیشه روغن ریختی؟»

معنا: از مقایسه‌ی طوطی، مردم به خنده افتادند که چگونه صاحبِ جامه کهنه (درویش) را مثل خودش پنداشت.

معنا: کار انسان‌های پاک را با معیار خودت نسنج، هرچند که در نوشتن، «شیر» (حیوان درنده) و «شیر» (نوشیدنی) یکی به نظر می‌رسند.

معنا: تمام مردم جهان به‌خاطر همین مقایسه پاکان با خود به گمراهی افتادند، و کمتر کسی از اولیای خداوند خبردار شد.

معنا: ادعای برابری با پیامبران کردند، و اولیای خدا را همانند خودشان انگاشتند.

معنا: گفتند: «هان! ما هم انسانیم و آن‌ها هم انسان، ما و آن‌ها هر دو گرفتار خواب و خوراکیم.»

معنا: اینان از کوردلی این را ندانستند که بینِ آن‌ها با انبیا و اولیا تفاوتی بی‌پایان وجود دارد.

معنا: مثلاً هر دو نوع زنبور (زنبور عسل و زنبور معمولی) از یک جا شیره خوردند، اما از یکی نیش پدید آمد و از دیگری عسل.

معنا: یا مثلاً هر دو نوع آهو گیاه و آب خوردند، اما از یکی فضولات پدید آمد و از آن دیگری مُشکِ خالص.

معنا: یا مثلاً هر دو نی (نیشکر و نی معمولی) از یک جا آب نوشیدند، اما این یکی تو خالی ماند و آن دیگری پر از شکر شد.

معنا: صدها هزار از این‌گونه شبیه‌های به هم را ببین، و بنگر که فاصله و فرق میان آن‌ها به‌اندازه هفتاد سال راه است.

معنا: یکی (منکران و گمراهان) می‌خورد و از او پلیدی و ناپاکی صادر می‌گردد، دیگری (انبیا و اولیا) می‌خورد و تمام وجودش نورِ خدا می‌گردد.

معنا: یکی می‌خورد و از او فقط بخل و حسد زاده می‌شود، و دیگری می‌خورد و از او فقط عشق خداوندِ بی‌همتا پدیدار می‌گردد.

معنا: یکی زمین پاک و حاصلخیز است و دیگری شوره‌زار و بی‌ثمر؛ یکی فرشته‌ای پاک است و دیگری دیو و حیوان درنده.

معنا: اگر هر دو در ظاهر به هم شبیه باشند جای تعجب نیست، چرا که آب تلخ و آب شیرین هم به یک اندازه شفاف و زلال‌اند.

معنا: جز انسان دارای قوه چشایی یا ذائقه چه کسی می‌تواند فرقِ مزه این دو آب را تشخیص دهد؟ فقط اوست که آب گوارا را از آب شور باز می‌شناسد.

معنا: انسان بی‌ذوق سحر را با معجزه یکی دانسته و قیاس کرده، و پایه و اساس هر دو را بر مکر و فریب می‌پندارد.

معنا: ساحرانِ زمانِ موسی از روی دشمنی و ستیز، عصاهایی مانند عصای او به دست گرفتند.

معنا: بین عصای موسی و عصای ساحران تفاوتی ژرف و عمیق است، و از عمل ساحران (جادو) تا عمل حضرت موسی (معجزه) راهی شگفت و بس دراز است.

معنا: این عمل (سحر) لعنت خدا را به همراه دارد، ولی پاداشِ بجا آوردن آن عمل (معجزه) رحمتِ خدا خواهد بود.

معنا: کافران در لجاجت و ستیزه‌جویی طبیعتی چون میمون دارند، و سرشت (حیوانی) آفتی است که درونِ سینهٔ آن‌ها نهفته است.

معنا: مثلاً هر کاری که انسان انجام می‌دهد، میمون هم عین همان را می‌کند و آنچه را که لحظه‌به‌لحظه از انسان می‌بیند، تقلید می‌کند.

معنا: او گمان می‌کند که من هم مثل او کردم، اما آن موجود لجوج کِی می‌تواند تفاوت این دو عمل را بفهمد؟

معنا: این یکی (انسانِ محقق) کارش را به فرمان الهی انجام می‌دهد، و آن دیگری (میمونِ مقلد) از سر ستیز و لجاجت. خاک بر سر ستیزه‌رویان باد.

معنا: آن منافق در نماز در کنار مؤمن می‌ایستد، اما نه از سر نیاز و اشتیاقِ به خدا بلکه از سر ستیز و ریا می‌آید.

معنا: مؤمنان در نماز و روزه و حج و زکات با منافقان در برد و باختند.

معنا: مؤمنان را در پایان پیروزی و رستگاری است، و منافق را در آخرت شکست و مات.

معنا: اگرچه مؤمن و منافق در ظاهر مشغول یک بازی (اعمال عبادی) هستند، اما در حقیقت مانند یک فردِ اهل شهر «مرو» و یک فردِ اهلِ شهرِ «ری»، فرسنگ‌ها از هم فاصله دارند.

معنا: در نهایت، هر کدام به‌سوی جایگاه و مقام خود می‌رود و سرانجامِ هر کدام، مطابق با همان نام و حقیقت وی رقم می‌خورد.

معنا: اگر او (منافق) را مؤمن بخوانند، جانش شاد و خوشحال می‌شود و اگر منافق بخوانندش، عصبانی و تندخو می‌گردد.

معنا: نام «مؤمن» چون از ذات و سرشت پاکش بر می‌خیزد محبوب است و نام «منافق» چون از آفات و بیماری‌های درونی‌اش نشأت می‌گیرد منفور است.

معنا: حروف م، و، م، ن (که کلمه «مؤمن» را می‌سازند) به‌خودی‌خود مایهٔ شرافت و بزرگی کسی نیستند؛ بلکه لفظ «مؤمن» چیزی جز وسیله‌ای برای توصیف و تعریف آن حقیقت درونی نیست.

معنا: وقتی فرد دورو را با نام واقعی‌اش یعنی «منافق» صدا می‌زنی، این اسمِ پست و بی‌ارزش، مانند عقرب عمق جانِ او را می‌گَزَد و می‌سوزاند.

معنا: اگر این نام (منافق) از جهنم ریشه نگرفته است، پس چرا طعم و مذاق جهنم را دارد؟

معنا: زشتی آن نام بد (منافق) از حروف و الفبایش نیست، همان‌طور که تلخی آب دریا از ظرفی که در آن است نیست.

معنا: حرف مانند ظرف است و معنا مانند آب در آن؛ ولی دریایِ بیکرانِ معانی نزد خداوند در امّ الکتاب (سرچشمه اصلی کتاب آفرینش) است.

معنا: دریای تلخ و دریای شیرین در این جهان جاری‌اند، و میانِ آن دو حدفاصل و مرزی پنهان است که به حریم یکدیگر تجاوز نمی‌کنند.

معنا: بااین‌حال، بدان که هر دو دریایِ تلخ و شیرین، از یک اصل و سرچشمه‌ی واحد جاری‌اند. پس از هر دوی اینها بگذر و به‌سوی آن اصل و سرچشمه برو.

معنا: طلای و سکهٔ تقلبی و طلای خالص را از روی ظاهر یا ادعا و بدون سنگِ محک هرگز نمی‌توان از هم تشخیص داد.

معنا: هر کسی که خداوند نیروی تشخیصِ حق از باطل را در جانش قرار دهد، یقین را از شک تشخیص می‌دهد.

معنا: مثلاً اگر خاشاکی در دهان آدم زنده بجهد، تا وقتی که آن را بیرون نیندازد آرام نمی‌گیرد.

معنا: یا مثلاً اگر در میان هزاران لقمه یک خاشاک کوچک وارد شود، حس آدم زنده بلافاصله آن را می‌یابد.

معنا: حس دنیایی نردبان پیشرفت در عالم مُلک است، و حس دینی نردبان صعود به عالم ملکوت.

معنا: سلامت این حس دنیایی را از پزشک بخواهید، و سلامت آن حس دینی را از خدا طلب کنید.

معنا: سلامت حس دنیوی از آبادانی و تندرستی بدن حاصل می‌شود، و سلامت حس دینی از ویرانی و شکستن بدن.

معنا: راه روح و معنویت، ابتدا جسم را ویران می‌کند، اما پس از آن ویرانی، آن را به‌گونه‌ای بهتر آباد می‌سازد.

معنا: مثل کسی که خانه را برای گنجِ طلا خراب کرد، سپس با همان گنج آن را آبادتر از پیش ساخت.

معنا: یا مثل کسی که آب را قطع و بسترِ جو را پاک کرد، سپس دوباره آب گوارا را در بسترِ جو جاری کرد.

معنا: یا مثل کسی که پوست را شکافت و تیر یا نیزه را بیرون کشید، و پس از آن پوست تازه روییدن گرفت.

معنا: یا مثل کسی که قلعه را ویران ساخت و از دست کافر گرفت، و پس از آن صد برج و بارو بر آن ساخت.

معنا: چه کسی می‌تواند برای کار خداوند که بی‌چون‌وچرا و فراتر از توصیف است کیفیت و چگونگی تعیین کند؟ آنچه گفتم هم تنها از روی ناچاری و ضرورت بود.

معنا: گاهی افعال خداوند به این شکل نمایان می‌شود و گاهی درست برعکس آن؛ کار دین چیزی جز حیرت و سرگشتگی نیست.

معنا: نه آن‌گونه سرگشته که پشتش به خدا باشد و از او رو برگردانده باشد، بلکه چنان سرگشته که در خدا غرق و مستِ عشق اوست.

معنا: یکی چهره‌اش به‌سوی دوست برگشته، اما دیگری چهره‌اش خودِ چهره دوست شده است.

معنا: به چهره هر یک بنگر و بادقت مراقب باش، شاید با خدمت به ایشان چهره شناس شوی (و شیاطینِ انسانی از اولیایِ انسانی را تشخیص دهی).

معنا: چون بسیارند شیطان صفتانی که چهره آدمیزاد دارند، پس نباید به هر دستی دستِ بیعت داد.

معنا: چراکه شکارچی صدای سوت و آواز پرنده را در می‌آورد، تا او را فریب دهد و به دام بیندازد.

معنا: آن پرنده صدای هم‌نوع خود را می‌شنود و از آسمان فرود می‌آید، اما به‌جای هم‌نوع گرفتار تله و تیزی چاقوی صیاد شود.

معنا: آدم فرومایه و نااهل سخنان و اصطلاحات درویشان را می‌دزدد تا با آن سحر یا نیرنگ، انسان ساده‌دلی را فریب دهد.

معنا: کار مردانِ الهی نورانیت و عشق بخشیدن است، اما کار مدعیانِ فرومایه حیله‌کردن و بی‌حیایی است.

معنا: شیری از پشم می‌سازند تا با آن گدایی و کسب درآمد کنند، و به مسیلمهٔ دروغگو که ادعای پیامبری کرد لقب احمد (حضرت محمد ص) می‌دهند.

معنا: اما لقب کذاب (دروغگو) بر مسیلمه ماند، و لقب اولوالالباب (خِرَدمند) برای محمد باقی ماند.

معنا: آن شراب حقیقی و الهی پایانش مُشکِ خالص و خوشبویی است، اما شراب دنیایی پایانش بدبویی و عذاب است.